Zomersmog en sportbeoefening

 

Inleiding
Het woord 'smog' komt uit Engeland. Het is een samentrekking van de woorden 'smoke' (rook) en 'fog' (mist). Het woord is ontstaan in de jaren vijftig, toen Londen 's winters een paar maal door ernstige luchtverontreiniging werd getroffen. Later raakte ook een zomerse variant van smog bekend. Deze kwam vooral voor in Los Angeles. In Nederland is smog het woord geworden voor verhoogde luchtverontreiniging in zomer en winter. Veel mensen denken dat alle smog dezelfde is. Dat is niet zo! Zomersmog bevat andere schadelijke stoffen dan wintersmog. Daardoor veroorzaakt zomersmog andere gezondheidseffecten dan wintersmog en gelden er andere gedragsadviezen.

Waaruit bestaat zomersmog?
Zomersmog bestaat uit een mengsel van gassen. De belangrijkste zijn: stikstofoxiden (NO2), vluchtige organische stoffen en ozon (O3). Van deze stoffen is ozon het meest schadelijk voor onze gezondheid. De stoffen die de zomersmog veroorzaken komen vrij bij de verbranding van brandstoffen door de industrie, elektriciteitscentrales en het verkeer. Daarnaast komen ze vrij door verdamping van oplosmiddelen.

De oorzaak van zomersmog
Als op de uitgestoten stikstofoxiden en de vluchtige organische stoffen overdag fel zonlicht schijnt, wordt uit die stoffen door een chemische reactie ozon gevormd. Dit proces neemt enige uren in beslag. Daardoor is de concentratie ozon het hoogst tussen ongeveer 12 uur 's middags en 8 uur 's avonds. Zomersmog komt alleen voor bij een bepaald weertype: hoge temperaturen en flinke zonneschijn. Er is vaak een zwakke oostelijke of zuidelijke wind die schadelijke stoffen uit het buitenland aanvoert. De ozon wordt gevormd uit schadelijke stoffen die voor het overgrote deel afkomstig zijn uit het buitenland. Gemiddeld 10 procent komt uit ons eigen land, maar plaatselijk kan dit meer zijn, bijvoorbeeld in het Rijnmondgebied. Een verandering van weer (andere windrichting, meer wind, regen) maakt over het algemeen een eind aan een periode van zomersmog.

Zomersmog en onze gezondheid
Deskundigen schrijven de effecten van zomersmog op de gezondheid voornamelijk toe aan ozon. Tijdens een periode van zomersmog kan het inademen van lucht waarin veel ozon zit, leiden tot de volgende effecten op de gezondheid:

  • tijdelijke luchtwegklachten zoals: droge keel, pijn op de borst, hoest, benauwdheid en pijn bij diepe inademing. Ook hoofdpijn, een onbehaaglijk gevoel, misselijkheid en duizeligheid komen voor.
  • tijdelijk verminderde werking van de longen. Dit kan gepaard gaan met aantasting van het longweefsel. Hierdoor kan het prestatievermogen verminderen. Verder kan de snelheid afnemen waarmee ons lichaam deeltjes, bacteriŽn en virussen uit de longen verwijdert.
Behalve deze effecten kan er ook stank optreden waardoor irritaties van ogen en neus ontstaan. Deze irritaties worden veroorzaakt door andere stoffen in zomersmog dan ozon, zoals vluchtig organische stoffen.
Onderzoek wijst uit dat de effecten van een eenmalige periode van zomersmog van voorbijgaande aard zijn. Maar herhaalde blootstelling aan hoge concentraties ozon kan mogelijk leiden tot blijvende verminderde werking van de longen. Het effect van ozon op de gezondheid kan van mens tot mens behoorlijk verschillen.

Risicogroepen
Er zijn drie groepen aan te wijzen, die tijdens een periode van zomersmog een verhoogd risico lopen voor de gezondheid. Deze groepen zijn:
  • mensen die in de buitenlucht 's middags, als de concentratie ozon het hoogst is, langdurig zware inspanning verrichten (bijvoorbeeld hardlopen),
  • personen die van nature extra gevoelig zijn voor zomersmog,
  • personen met aandoeningen aan de luchtwegen, zoals CarapatiŽnten.
Berichtgeving zomersmog
Voor de risicogroepen bij zomersmog is het belangrijk dagelijks te weten hoe de smogsituatie is. Daarom verzorgt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en MilieuhygiŽne (RIVM) actuele informatie over smog via Teletekst, pagina 715. Verder maakt het RIVM elke dag een smogbericht voor het ANP. Naar verwachting zal dit bericht in een aantal dagbladen verschijnen. Bij het meten van de hoeveelheid zomersmog kijkt men hoeveel microgram (ug) ozon er zit in een kubieke meter (m3) lucht.
Hieronder staan de vijf smogniveaus weergegeven, zoals die standaard gebruikt worden in de smogberichten.
smogniveau concentratie ozon effecten mogelijk bij
geen smog < 120 ug/m3  -
geringe smog 120-180 ug/m3  -
matige smog 180-240 ug/m3 extra gevoelige mensen
ernstige smog 240-360 ug/m3 extra gevoelige mensen, personen met luchtweg-klachten, personen die zich buitenshuis inspannen
zeer ernstige smog > 360 ug/m3 gehele bevolking

Matige zomersmog kan klachten veroorzaken bij mensen die extra gevoelig zijn voor zomersmog. Is er sprake van ernstige zomersmog, dan treden mogelijk effecten op bij zowel extra gevoelige mensen, als personen met aandoeningen aan de luchtwegen en bij mensen die zich langdurig zwaar inspannen in de buitenlucht. Ernstige zomersmog komt over het algemeen enkele malen per jaar voor. Over het algemeen geldt dat naarmate de smogniveaus hoger worden, de effecten ernstiger worden en meer mensen last van smog krijgen.

Wat moet je doen?
Je kunt de effecten van zomersmog verminderen door geen langdurige zware lichamelijke inspanningen (hardlopen!) buitenshuis te verrichten tussen ongeveer 12 uur 's middags en 8 uur 's avonds. Gedurende die uren is de concentratie ozon het hoogst. In huis zijn de concentraties ozon lager dan buiten. Het is echter niet nodig om binnen te blijven. De meeste mensen (ook CarapatiŽnten) kunnen rustig naar buiten gaan. Bij zeer ernstige smog kan de Commissaris der Koningin in de provincie een gedragsadvies aan de bevolking geven: geen langdurige inspanning buitenshuis tijdens de piekuren van de concentratie ozon. Ook kan hij aanraden om sportevenementen af te gelasten.

Bovenkant pagina
Medisch overzicht
Startpagina