Tekenbeetziekte

Inleiding
De tekenbeetziekte (Lyme borreliosis) is een ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie (Borrelia burgdorferi) die een mens kan oplopen na een beet van een met deze bacterie besmette teek. Het ziektebeeld van huid- en neurologische afwijkingen na een tekenbeet is al langer bekend. Het kwam in 1976 in het nieuws toen in het plaatsje Lyme in het noordoosten van de Verenigde Staten een epidemie van deze ziekte uitbrak. Vergis je niet, ook in Europa en Nederland kun je deze ziekte oplopen!

Teken
Een teek is een insect die in het struikgewas en in bomen leeft. Teken leven meestal twee jaar. In de lente legt de vrouwelijke teek eitjes, die zich een maand later tot jonge teken (larven) ontwikkelen. Gedurende de eerste zomer voeden de larven zich met een bloedmaaltijd van een gastheer, vooral kleine knaagdieren. In de volgende lente gaan de teken (dan nimfen genoemd) ook op zoek naar een bloedmaaltijd. Deze maaltijd kan genuttigd worden bij passerende dieren, maar ook bij een passerende mens. Alleen het vrouwtje overwintert, waarna ze in de lente eieren legt en de cyclus zich herhaalt. De teken kunnen besmet worden met de bacterie die de tekenbeetziekte veroorzaakt, als zij een besmette bloedmaaltijd nuttigen. Aangezien een teek niet veel groter is dan een speldenknop, kunnen veel mensen zich een tekenbeet niet herinneren. Bovendien is een beet niet pijnlijk. Als de teek zich heeft volgezogen met bloed, krijgt hij een doorsnede van ongeveer 1 cm.

Een teek is het best te verwijderen door met een pincet de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast te grijpen en vervolgens gelijkmatig te trekken en te draaien. De huid dient daarna ontsmet te worden, bij voorkeur met alcohol of jodium. Het tijdig verwijderen van teken verkleint de kans op het ontstaan van de tekenbeetziekte.

Voorkomen en ziektebeeld
Het percentage teken dat besmet is wisselt sterk. In Nederland wisselt het percentage tussen enkele procenten tot dertig procent. Naar schatting krijgt slechts 3% van de mensen die door een besmette teek zijn gebeten, klinische symptomen. In totaal zou dit jaarlijks zo'n 200 mensen betreffen! Het is in Nederland dus een zeldzaam ziektebeeld en daardoor niet altijd tijdig gediagnosticeerd. In het ziektebeeld worden verschillende stadia onderscheiden, waarin verschillende klinische symptomen kunnen ontstaan:
  • Vroege infectie: stadium 1
  • Na een beet van een besmette teek kan de bacterie zich lokaal in de huid verspreiden. Bij de helft van de patiŽnten ontstaat een karakteristieke huidafwijking (erythema migrans). Bij deze huidafwijking ontstaat er een rode plek, waarvan de randen in de loop van weken steeds verder opschuiven, maar waarvan het centrum weer opbleekt. Overigens kunnen ook minder karakteristieke huidafwijkingen op de plaats van de beet ontstaan. Soms gaat dit stadium gepaard met griepachtige verschijnselen, koorts en opgezette lymfeklieren. Als regel vervaagt deze huidafwijking binnen enkele weken, maar de mogelijkheid bestaat dat de huidverkleuring weer terugkomt. In dit stadium hoeven nog geen antistoffen tegen de bacterie aantoonbaar te zijn in het bloed. Dat kan het vaststellen van de ziekte bemoeilijken.
  • Vroege infectie: stadium 2
  • Binnen dagen tot weken na de besmetting kan de bacterie zich via bloed of lymfe verspreiden. Bij een kleine minderheid van de besmette mensen kan dan een (ernstig) ziektebeeld ontstaan, waarbij de huid, het zenuwstelsel, het hart, de spieren en de gewrichten aangedaan kunnen worden.
    • Huidafwijkingen
    • De huidafwijkingen bestaan uit kleine ronde rode plekken, die over het hele lichaam kunnen ontstaan. Deze huidafwijkingen lijken op de huidafwijking die kan ontstaan op de plek van de tekenbeet. Ook in dit stadium kan de diagnose vaak gesteld worden door deze huidafwijkingen.
    • Zenuwstelsel
    • Ten gevolge van de besmetting van het zenuwstelsel kan zeer heftige hoofdpijn optreden, gepaard met nekstijfheid (door een hersenvliesontsteking), maar ook heftige uitstralende zenuwpijn of zenuwuitval. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren met de aangezichtszenuw, waardoor de spieren van het gezicht eenzijdig scheef gaan hangen.
    • Hartafwijkingen
    • De hartafwijkingen bestaan uit ritmestoornissen en uit het slecht(er) gaan werken van de hartspier.
    • Spier- en gewrichtsklachten
    • Heftige verspringende spier- en gewrichtsklachten komen voor, waarbij de plaats van de pijn zich na enkele uren of dagen kan verplaatsen. Ook maanden na het ontstaan van de ziekte treden bij vele patiŽnten nog aanvallen van gewrichtsontstekingen op, vooral in de grote gewichten, zoals de knie.
    • Vermoeidheid
    • Opvallend is ook de ernstige vermoeidheid die bij deze ziekte kan optreden.
  • Late infectie: stadium 3
  • Vanaf een jaar na het begin van de infectie kunnen de gewrichtsontstekingen langer aanhouden, waardoor de gewrichten onherstelbaar kunnen beschadigen. Er kunnen ook ernstige neurologische afwijkingen optreden, die niet altijd meer verdwijnen als ze behandeld zijn. Hierbij moet gedacht worden aan geheugenverlies, slaperigheid, gedragsveranderingen en vermoeidheid. Ook in dit stadium komen huidafwijkingen voor, die vooral aan de vingers en tenen gelokaliseerd zijn.
Stellen van de diagnose en behandeling
Het stellen van de diagnose kan in beginstadium moeilijk zijn. In het bloed zijn de eerste weken niet altijd antistoffen tegen de bacterie aantoonbaar. Dat betekent dat de behandeling soms ingezet moet worden op grond van de huidafwijkingen die in het eerste stadium kunnen optreden. Als de ziekte nog in ťťn van bovengenoemde vroege stadia is, kan de behandeling in het algemeen bestaan uit het slikken van antibiotica gedurende 10-30 dagen. Onderzoek heeft uitgewezen dat het niet nodig en ook niet raadzaam is, om mensen die door een teek zijn gebeten, uit voorzorg alvast te behandelen met een antibioticum. Niet nodig, omdat het risico om een besmetting op te lopen na een tekenbeet klein is en niet raadzaam omdat de kans dat iemand bijwerkingen krijgt van het slikken van antibiotica, groter is dan de kans op het ontstaan van de ziekte. Behandeling is dus alleen noodzakelijk als na de tekenbeet ook daadwerkelijk klinische symptomen (huidafwijkingen) ontstaan. Overigens kunnen er ook andere infectieziektes en een vorm van hersenvliesontsteking overgebracht worden door een teek. Tot nu toe zijn teken in Nederland niet besmet met deze ziektekiemen. Wie in de warmere maanden in het buitenland in een bosrijke omgeving vertoeft, doet er verstandig aan zich ter plaatse te laten adviseren.

Voorkomen van Lyme-ziekte
De kans op tekenbeten kan worden verminderd door in de natuur op de paden te blijven en door het dragen van goed sluitende kleding. Het is belangrijk om na de wandeling het lichaam te controleren op teken en deze zo snel en verantwoord mogelijk te verwijderen.

Samenvatting
De tekenbeetziekte is een infectieziekte, die de laatste jaren weer volop in de belangstelling staat. De klinische symptomen kunnen in het vroege stadium bestaan uit karakteristieke huidafwijkingen, griepachtige verschijnselen en klachten die passen bij een hersenvliesontsteking (heftige hoofdpijn en nekstijfheid). In een later stadium kunnen vermoeidheid, gewrichtsklachten en neurologische verschijnselen op de voorgrond staan. Antistoffen tegen deze ziekte zijn pas na weken aantoonbaar. Aan mensen met klinische symptomen van de ziekte, wordt antibiotica voorgeschreven door de huisarts of internist. Meer informatie over de tekenbeetziekte is te na te lezen op www.saag.nl.

Bovenkant pagina
Medisch overzicht
Startpagina
Laatst bijgewerkt op: 01.11.2003