Anorexia nervosa

Inleiding
Bij veel sporten is er sprake van een bepaald optimaal gewicht, waarbij de atleet de meeste kans heeft op goede prestaties en weinig kans op blessures. Natuurlijk wordt dit ideale lichaamsgewicht mede bepaald door het nummer dat beoefend wordt. Voor de atleet die een (midden)langeafstand beoefent is er een ander ideaal gewicht dan bij een atleet die aan kogelstoten doet. Naast sporttechnische redenen speelt de mode ook een rol bij het ideale lichaamsbeeld. Slanke en sportieve mensen worden doorgaans mooi gevonden. In de praktijk wordt dit ideaal beeld vooral toegepast op vrouwen. Dat heeft als consequentie dat het vooral vrouwen zijn die problemen met hun lichaamsgewicht en lichaamsbeeld hebben. De rest van dit artikel zal dan ook vooral over vrouwen gaan. Dat wil niet zeggen dan mannen niet hetzelfde probleem kunnen hebben, maar wel dat het bij hen veel minder vaak voorkomt. Als meisjes of vrouwen beginnen aan de training voor de (midden) langeafstand verliezen ze vaak enkele (overtollige) kilo's door een combinatie van de training en het ?goed op de voeding letten?. In het begin van de training gaan de prestaties (bijna altijd) hard vooruit. In deze fase is er dus vaak een verband tussen gewichtsverlies en prestatieverbetering. Als de atlete echter doorgaat met deze vorm van afvallen zullen de prestaties uiteindelijk teruglopen. Indien de atlete er dan nog steeds van overtuigd is dat zij haar prestatie alleen maar kan verbeteren door verder af te vallen, komt ze in een vicieuze cirkel terecht. Er is dan een ernstig eetprobleem ontstaan, wat bekend staat onder de naam anorexia nervosa. Letterlijk vertaald betekent anorexia nervosa: het verlies van eetlust om nerveuze redenen.
Vooral meisjes die zich toeleggen op de (midden)langeafstandsnummers en zij die de springnummers beoefenen lopen risico om deze eetstoornis te ontwikkelen. Bij vrouwen die zich toeleggen op (andere) baannummers en bij mannen in het algemeen treedt anorexia nervosa veel minder vaak op. Het is niet bekend hoe vaak deze eetstoornis bij atletes voorkomt. Van de gemiddelde populatie jonge vrouwen heeft waarschijnlijk 1-5% anorexia nervosa, waarbij de lichte vormen meegerekend zijn.

Ziektegeschiedenis
Een jong en talentvol meisje op de middenlange afstand bedacht na een slecht gelopen wedstrijd dat ze te dik was en dat ze moest afvallen. De eerste kilo's gingen er heel gemakkelijk af door niet meer te snoepen. Wat begon als een gezond dieet om enig overgewicht kwijt te raken, werd echter een obsessie. Alles draaide om eten en afvallen. Thuis werden leugens verteld om maar niet mee te eten. Als ze toch een keer mee at, viel op dat ze het eten vooral ?op en neer schoof? op haar bord en dat ze na het eten vaak langdurig naar het toilet ging (naar later bleek om het eten weer uit te braken). Iedere dag stond ze meerdere keren op de weegschaal om te kijken of er al gewicht af was. Nadat ze 8 kilo was afgevallen kreeg ze het continu koud en had ze nergens meer zin in, behalve dan in trainen, wat ze dagelijks bleef doen. De atletiekprestaties bleven lang op peil, maar gingen uiteindelijk bergafwaarts. Nadat haar familie haar er uiteindelijk van overtuigd had dat ze gevaarlijk bezig was, was ze bereid om deskundige hulp te zoeken. Het kostte haar jaren om van haar eetobsessie en van haar gestoorde lichaamsbeeld af te komen. Ze kon het echter niet meer aan om hard te trainen voor een goede prestatie op de middenlange afstand en koos ervoor om met vriendinnen wat recreatief te sporten.

Symptomen
De vrouwen die aan anorexia nervosa lijden verliezen continu gewicht en worden steeds magerder. Ze houden hun gewicht nauwlettend in de gaten op de weegschaal. Om te bewerkstelligen dat ze (extra) afvallen kunnen ze plaspillen en laxeermiddelen gebruiken, of na de maaltijd het eten er weer uitbraken. Als dat laatste het geval is, is er (ook) sprake van boulemia nervosa. Opvallend lang kunnen deze atletes overactief blijven, zowel in het dagelijks leven als in de training. Het aantal trainingseenheden en kilometers wordt opgevoerd, terwijl in het dagelijks leven bijvoorbeeld ook geen gelegenheid wordt overgeslagen om overal naar toe te fietsen. Zelfs als de atlete ?vel over been? is klaagt ze nog dat ze een dikke buik of billen heeft. Er kan een scala aan lichamelijke klachten optreden. Wegblijven van de menstruatie kan een eerste signaal van anorexia zijn. Hierdoor raakt vaak de botstofwisseling verstoord en kan er eerder een vermoeidheidsbreukje ontstaan. Dit is natuurlijk een ernstige blessure, maar ook de kans op het ontstaan van een ?gewone blessure? neemt toe, terwijl het vermogen om te genezen vermindert. Daarnaast treedt vaak kouwelijkheid op (met name aan handen en voeten). Andere verschijnselen kunnen zijn: een droge huid met donsbeharing, moeizame stoelgang (obstipatie), duizeligheid en vocht in de benen. Soms is het beeld zo ernstig dat een ziekenhuisopname noodzakelijk is om schade aan de organen en verhongering te voorkomen. Ondanks alle symptomen houdt een anorexia nervosa patiënte voor zichzelf en naar buiten toe heel lang vol dat er niets aan de hand is. Dit maakt het moeilijk om tot behandeling over te gaan.

Oorzaak / aanleiding van de ziekte
In de puberteit wordt een vrouw lichamelijk volwassen en neemt het lichaamsvetpercentage in het algemeen toe tot tussen de 15-25%. In deze roerige levensperiode kan het meisje zich vaak onzeker en neerslachtig voelen Er zijn vaak problemen met bijvoorbeeld ouders, op school of met haar vriend(-in). Het optreden van anorexia nervosa wordt vaak verklaard met de veronderstelling dat het meisje/de vrouw de lichamelijke verschijnselen van het volwassen worden probeert tegen te houden. Door het lage energiegehalte van de voeding en het overactieve gedrag, blijft haar lichaam mager en lijkt zij jongensachtig.
De aanleg voor het ontstaan van deze ?ziekelijke magerzucht? kan al in aanleg aanwezig zijn voordat met (midden)lange afstandslopen wordt begonnen. Het meisje wilde al graag slank worden of blijven en heeft in hardlopen de ideale sport gevonden waarmee dat kan. Het hardlopen kan als excuus naar de buitenwereld gebruikt worden om de lichaamsvormen te verklaren.
Helaas kan het (midden)lange afstandslopen zelf ook de aanleiding zijn voor het ontstaan van anorexia nervosa. Bij de wens om goed te presteren kijkt de atlete hoe de topatletes eruit zien. Deze topatletes zijn vaak mager, de link tussen mager zijn en goed presteren wordt dan snel gelegd. De atletes aan de top hebben de aanleg voor een zeer laag lichaamsvetpercentage naar alle waarschijnlijkheid van nature.
Iedere vrouw heeft echter haar eigen ideale lichaamsvetpercentage, wat bij de meeste vrouwen tussen de 12-20% ligt. Een lichaamsvetpercentage onder het eigen ideaal is niet (goed) haalbaar. Als dat toch nagestreefd wordt, bestaat de kans dat één of meerdere van de bovenstaande symptomen optreden. Niet alle atletes of hun coaches weten dit. Niet zelden is een onachtzame opmerking van een trainer over (een toename in) het lichaamsgewicht de aanleiding tot het ontstaan van anorexia nervosa.

Behandeling
Als anorexia nervosa eenmaal ontstaan is, is de behandeling in het algemeen moeilijk en langdurig. Wil de behandeling kans van slagen hebben dan zal de atlete er eerst zelf van overtuigd moeten zijnn dat er sprake is van een (eet)probleem. Belangrijk is, dat zowel de atlete als haar familie en haar trainer zich realiseren dat:
  • Het proces van herstel en 'supercompensatie' na een zware training alleen maar kan plaatsvinden als er voldoende gegeten wordt.
  • Als er bij een zeer laag lichaamsvetpercentage toch hard getraind wordt, er spierweefsel gebruikt zal worden om toch over voldoende energie te kunnen beschikken.
  • De atlete een verhoogd risico op het ontstaan van een vermoeidheidsbreukje (en andere blessures) heeft.
Samenvatting
Anorexia nervosa is een ernstige eetprobleem. Vooral meisjes die zich toeleggen op de middenlange-afstand nummers of op de springnummers hebben een hoger risico om dit eetprobleem te ontwikkelen. Kenmerkend voor deze ziekte is dat deze vrouwen lang overactief blijven en zelf de ernst van hun ziekte niet inzien. Behandeling van deze ziekte is vaak moeilijk en kan lang duren. Hierbij is het van belang dat zowel de trainer als de atlete zich realiseren dat bij anorexia nervosa de atletiekprestaties uiteindelijk onder de eetstoornis zullen gaan leiden, terwijl grotere gezondheidsschade dreigt.

Bovenkant pagina
Medisch overzicht
Startpagina
Laatst bijgewerkt op: 07.07.2003